Spectroscopy in Ancient India :-
Ancient Indian sages had the knowledge of spectroscopy of also. Researcher Dr. Narayan Prasad Dongre did rigorous research on Anshubodhini manuscript by Maharshi Bhardwaj with Bodhananda comments, found at Oriental Institute.
He found that ancients used the Spectroscopic measurement instruments to measure the dispersion of sun light.
अर्थात् तम/विकीरण (radiation) के लिये ध्वान्त कारण (instrumental reason) है। व्यापक अर्थ में तम आवरण (संभवत: positron) 'कंचुक-आवरण' (electron) की चित् (दनबसमंत बवतम) की उपस्थिति के कारण अत्यंत वेग (force) से भ्रमण करने लगती है, जिससे तीन प्रकार के 'तम व कंचुक-आवरण के मिश्रण से त्रिगुण (तम, सत्त्व, रज) उत्त्पन्न होते हैं। जिन्हें हम क्रमश: अंधतम, गूढंतम एवं तम (Ultraviolet, Visible, infrared) कहते हैं
Dr. Dongre suggests that "Anshubodhini" script is only the first chapter of the 12 chaptered treatise written by Maharshi Bhardwaj. The title to the chapter is "Shrishtyadhikar"(Evolution of Universe) which tells the evolution of our sun from Big Bang.Though, We heartily salute Dr. Dongre for his great research, I kind;y invite scholars to translate and discuss following verses suggested by him.
चितिचैत्यस्पन्दनेन सृष्टयाद्यतेकमेवहि।
तम: प्रादुरभूद्वेगात्तम स्पृष्टवैवकेवलम्।।
तमेवमूलप्रकृतिरित्यार्हुज्ञानवित्तमा:।
तम आसीदितिप्राहतमेवहिसनातनी।।
पश्चात्तस्मिन्चितप्रकाशस्स्वभावात्प्रतिबिंबित:।
तत्सानिथ्यबलातन्मूलप्रकृत्यामतिवेगत:।।
अन्धंतमोगूढंतमस्तमश्चेतियथाक्रमम्।
तमांसित्रीण्यजायन्तचित्प्रभामिश्रितानिहि।।
त्रिगुणाइतितान्येवप्रवदन्तिमनीषिण:।
सत्चंरजंतमइतिगुणा: प्रकृतिसंभत:।।
पृष्ठ ८५, अंशुबोधिनी
We need to pin point study the above verse,as it tells a lot about nature of sun light.
Here is a description of thirteen different types of Instruments for Spectroscopy.
First and Second Instrument :-
यंत्रस्थद्वादशांगस्यपूर्वभागेस्थितेक्रमात्।
चतुस्श्रेयथाशास्त्रंवर्तुलंभारवर्जितम्।
वितसस्तिदशकायामंसुदृढंचसुसूक्ष्मकम्।।
छायापकर्षणादर्शषडुत्तरशतात्मकम्।
शास्त्रोक्तविधिनासम्यक्स्थापयेत्सुदृढंत्तथा।।
पश्चाच्छायापकर्षणदर्पणे शास्त्र:क्रमात् -
शंकुस्थानाद्दक्षवामपार्श्वयोरुभयोरपि।
त्रिंशत्तिंरशल्लिखेद्रेखादर्पणान्तावधिक्रमात्।।
अह:प्रमाणघटिकान्दक्षरेखास्तयो:क्रमात्।
रात्रिप्रमाणघटिकान्वामरेखस्तस्थैवहि।।
प्रदर्शयन्तिसंख्यात:तथाविघटिकान्क्रमात्।
तेषुदर्शयितुंरेखा श्चतुष्षष्ठिर्विलेखयेत्।।
सर्वत्र रेखान्त्यभागेबिन्दूनंकसमन्वितान्।
स्फुटंविलेखयेत्तद्वत्तदन्तस्सूक्ष्मतस्तथा।।
यंत्रांग ३ (Ancillary Component 3)
चतुरंगुलमायामषड्वितस्त्युन्नतंतथा।
इतरांगैस्समाहृतविद्युत्तत्र्यादिभिर्युतम्।।
स्वमथ्यादन्तपर्यन्तंवितस्तैकान्तरंयथा।
रंध्रात्रयेणसंयुक्तंशिलाकाचविनिर्मितम्।।
मेरुस्तंभाख्यशंकुंतन्मथ्येसंस्थापयेद्दृढम्।
यंत्रांग ४, ५ और ६ (Ancillary Component 4,5and 6)
दृढंदशांगुलायामंक्रमात्यष्ट्यंगुलोन्नतम्।
पश्चातृतीयरंध्रस्यपार्श्वयोरुभयोरपि।।
तथाद्वितीयरंध्रस्यपार्श्वयोरुभयोरपि।
शास्त्रोक्तविधिनादंडमेकंसंधारयेद्दृढम्।।
दण्डंसंधारयेतद्वत्सुदृढंकाचनिर्मितम्।
क्रमादष्टाङ्गुलायामंपंचाशदंगुलोन्नतम्।।
चत्वारिंशत्यंगुलोन्नतमायामेषडंगुलम्।
एवंप्रथमरंध्रस्यपार्श्वयोरुभयोरपि।।
दंडप्रमाणमुभयोस्समानमपिपार्श्वयो:।
दंडंसंयोजयेत्पूर्ववद्दृढंकाचनिर्मितम्।।
तथासंधारयेत्तेषुदंडानित्रीण्ययथाक्रमम्।
किंचिदूर्थ्वंभवेद्दक्षेवामेथस्थात्स्थितिर्यथा।।
दंडानांमूलदेशेसंधारयेत्पार्श्वयो: क्रमात्।
पूर्वोक्ततंत्रिभिर्युक्तचक्रकीलान्यथाविधि।।
यंत्रांग ७ (Ancillary cemponent-7)
पंचाशदंगुलायामंविस्तीर्णतावदेवहि।
त्रिंशद्रेखांचितंपश्चादनुलोमविलोमत:।।
स्वरूपेभानुवद्भासमानंस्वकिरणैस्स्वत:।
प्रभाकरमणिं शुद्धमष्ठाशीत्यात्मकंलघु।।
धारयन्तंमध्यभागे आतपोष्णादिभिर्युतम्।
प्रभाकरादर्शचक्रंसूर्यप्रतिनिधिंदृढम्।।
मेरोस्तृतीयरंध्रस्थदण्डान्त्यकेन्द्रके।
त्रिचक्रकीलकैस्सम्यक्स्थापयेद्भ्राम्यतेयथा।।
यंत्रांग ८ (Ancillary component 8)
पश्चाद्दिवाकरादर्शवद्रेखाबिन्दुभिर्युतम्।
सुधाद्रवशशोषादिद्रावकेश्चसुसंस्कृतम्।।
एतत्संस्कारतश्श्वेताभ्रवद्भास्वरमद्भुतम्।
आकारेणांशुभिश्चैवचन्द्रमण्डलवत्स्थितम्।।
भ्राजमानसप्तपंचाशदुत्तरशतात्मकम्।
किरणग्राहकमणिदधानमध्यकेन्द्रके।।
पंचचत्वारिंशदंगुलायामंवर्तुलंतथा।
षोडशोतरद्विशतसंख्याकसुद्ढंलघु।।
निशाकरादर्शचक्रचन्द्रपतिनिधिक्रमात्।
पूर्ववत्तृतीयरंध्रवामदण्डान्त्यकेन्द्रके।।
संधारयेत्कीलकाद्यैस्स्वतस्संचाल्यतेयथा।
यंत्रांग ९ (Ancillary component 9)
उष्णापकर्षकंनामलोहंस्यात्कृत्कंतत:।
तेनप्रकल्पिह्यतंभानुफलकंमधुवर्णकम्।।
निशाकरादर्शचक्रादपिन्यूनषडंगुलम्।
बिन्दुरेखांकनैर्युक्तं अवटद्वयसंयुतम्।।
प्रथमावटमथ्यस्थपारदेसन्निवेशितम्।
चतुष्वष्ट्युत्तरशतसंख्याकंभारवर्जितम्।।
घर्मपहारकमणिंबिन्दुरेखांकनैर्युतम्।
दधानंसुदृढसूक्ष्ममेरोरूर्ध्वंयथाविधि।।
क्रमाद्द्वितीयरंध्रस्थदक्षदंडान्त्यकेन्द्रके।
त्रिचक्रकीलकैस्सम्यक्स्थापयेद्भ्राम्यतेयथा।।
यंत्रांग १२ (Ancillary component 12)
एतद्भवेत्कृतकलोह:प्रकाशस्तंभनाभिद:।
तेनप्रकल्पितंचक्रंबिन्दुरेखांकनैर्युतम्।।
नवसंख्याकमणिनावल्लभाख्येनराजितम्।
प्रकाशस्तंभनाचक्रंपंचाशीत्यात्मकंलघु।।
मेरुस्तंभप्रथमकेन्द्रवामदण्डान्त्यकेन्द्रके।
त्रिचक्रकीलकैस्सम्यक्स्थापयेत्सुदृढंयथा।।
भागर्भदर्पणस्थितकिरणोष्णप्रकाशकम्।
एतत्स्वशक्त्याबध्नात्यस्पंदनंस्याद्यथाक्रमम्।।
यंत्रांग १३ (Ancillary component 13)
छायाप्रभाविभाजकलौहस्यात्कृतकस्तत:।
तेनप्रकल्पितंछायाप्रभाविभाजकपट्टिकाम्।।
यावत्प्रमाणंचक्राणांषण्णामुभयपार्श्वयो:।
तावत्प्रमाणंसंक्लृप्तांपट्टिकांभारवर्जिताम्।।
मेरूस्तंभप्रथमरंध्राधोभागेयथाविधि।
पार्श्वद्वयस्थचक्राणांसंधिस्थानंन्यसेतत:।।
You are cordially invited to write the translation of these texts here, and if you know more such shloka or if you have more information about anshubodhini, kindly share with the world.
(The article is prepared as an excerpt from http://tempweb34.nic.in/xphysics/html/spectroscopy.php , a special thanks to Dr. Narayan Prasad Dongre for throwing light on such valuable information)
Users Visited us >>
eAnveshan e-mail Login
Recent comments
1 day 23 hours ago
2 days 23 hours ago
10 weeks 1 day ago
13 weeks 3 days ago
14 weeks 5 days ago
20 weeks 2 days ago
21 weeks 15 hours ago
21 weeks 1 day ago
21 weeks 2 days ago
21 weeks 2 days ago